دليل بر اينكه مراد ايام بعد از دهه ذى الحجه است اين است كه حكم يادآورى خدا در ايام معدودات را بعد از فراغ از بيان اعمال حج ذكر فرمود ، و دليل بر اينكه مراد سه روز بعد از دهه ذى الحجه است ، اين است كه دنبالش مىفرمايد : « * ( فَمَنْ تَعَجَّلَ فِي يَوْمَيْنِ ) * . . . » ، چون تعجيل در دو روز وقتى فرض دارد كه ايام سه روز باشد ، يك روز روز كوچ باشد ، و در دو روز هم عجله كند ، اين مىشود سه روز ، و اتفاقا در روايات هم ايام معدودات به همين سه روز كه گفتيم تفسير شده است . « * ( فَمَنْ تَعَجَّلَ فِي يَوْمَيْنِ فَلا إِثْمَ عَلَيْه ، وَمَنْ تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَيْه لِمَنِ اتَّقى ) * . . . » كلمه ( لا ) نفى جنس مىكند ، پس اينكه در هر دو جا فرمود : ( لا اثم عليه ) جنس اثم و گناه را از حاجى نفى مىكند ، و هيچگونه قيدى هم در كلام نياورده ، و اگر مراد اين بود كه بفهماند در تعجيل به تنهايى اثم نيست و يا در تاخير به تنهايى اثم نيست لازم بود جمله را به آن مقيد كند و بفرمايد : ( لا اثم عليه فى التعجيل ) و يا ( لا اثم عليه فى التاخير ) . در نتيجه معناى آيه اين مىشود : كسى كه عمل حج را تمام كرده ، گناهانش بخشوده شده است ، چه اينكه در آن دو روز تعجيل كند ، و چه اينكه تاخير كند و از اينجا روشن مىشود كه آيه شريفه در مقام بيان تخيير ميان تاخير و تعجيل نيست نمىخواهد بفرمايد حاجى مخير است بين اينكه تاخير كند و يا تعجيل ، بلكه منظور بيان اين جهت است كه گناهان او آمرزيده شده ، چه تاخير و چه تعجيل . و اما اينكه فرمود : * ( ( لِمَنِ اتَّقى ) ) * منظور اين نيست كه تعجيل و تاخير را بيان كند و گرنه حق كلام اين بود كه بفرمايد ( فلا اثم على من اتقى ، گناهى نيست بر كسى كه از خدا بپرهيزد ) بلكه ظاهرا قيد * ( ( لِمَنِ اتَّقى ) ) * نظير همين قيد در جمله : « * ( ذلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُه حاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرامِ ) * . . . » است ، و مراد اين است كه حكم نامبرده مخصوص مردم با تقوا است ، اما كسانى كه تقوا ندارند اين آمرزش را ندارند . و معلوم است كه بايد اين تقوا پرهيز از چيزى باشد كه خداى سبحان در حج از آن نهى كرده ، و نهى از آن را از مختصات حج قرار داده ، پس برگشت معنا به اين مىشود كه حكم نامبرده تنها براى كسى است كه از محرمات احرام و يا از بعضى از آنها پرهيز كرده باشد ، و اما كسى كه پرهيز نكرده ، واجب است در منا بماند و مشغول ذكر خدا در ايام معدودات باشد ، و اتفاقا اين معنا در بعضى از روايات وارده از ائمه اهل بيت ع هم آمده ، كه ان شاء اللَّه ، به زودى از نظر خواننده خواهد گذشت . * ( « وَاتَّقُوا اللَّه وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ إِلَيْه تُحْشَرُونَ » ) * در اين جمله كه خاتمه كلام است امر به تقوا مىكند ، و مساله حشر و مبعوث شدن در